Năm Tân Sửu, một năm trôi qua với nhiều đau thương và mất mát cho tất cả người dân trong nước. Dịch cúm tàu đã gieo rắc những tai ương khủng khiếp: gia đình ly tán, thành phố không một bóng người, không khí ngột ngạc khó thở, lòng người sợ sệt, bất ổn...

Rồi thì năm Tân Sửu cũng sẽ đi qua, và người dân trong nước sẽ chờ đón năm Nhâm Dần với niềm hy vọng - tất cả sẽ hồi sinh – bình an sẽ trở về - nhà nhà sẽ ấm êm, hạnh phúc. Đó cũng là câu chúc đầu năm xin được gởi đến Thầy Cô cùng các bạn hữu gần xa.

Như thông lệ ở những năm trước, năm nay năm con Cọp, chúng tôi cũng cố gắng sưu tầm những câu tục ngữ, thành ngữ, ca dao có Cọp, Hổ, ông Ba mươi, Hùm, Kễnh... được lưu truyền trong dân gian VN, hầu gởi đến quí Thầy Cô cùng các bạn hữu những giây phút thư giãn trong những ngày mừng Xuân mới.

 

Tục Ngữ và Thành Ngữ

Hổ tử lưu bì, nhân tử lưu danh (Cọp chết để da, người ta chết để tiếng)

Hổ phụ sanh Hổ tử (Cha nào Con nấy).

Hổ phụ sinh khuyển tử.(cha là quân tử mà sinh ra con là đứa tiểu nhân)

Sợ Cọp sợ cả cứt Cọp.

Cọp Khánh Hòa ma Bình Thuận.

Nhục huyền Hổ khẩu (Treo thịt trước miệng Cọp)

Nam thực như Hổ, nữ thực như Miêu. (Trai ăn mạnh như cọp, gái ăn nhẹ nhàng như mèo)

Sa vào miệng Cọp (thất thế lọt vào tay kẻ dữ)

Rừng nào Cọp nấy (khu vực nào thì thuộc về người của khu vực đó)

Tránh hùm mắc Hổ.(Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa)

Dưỡng Hổ di họa (Nuôi cọp thì gặp họa)

Hoạ Hổ hoạ bì nan hoạ cốt, tri nhân tri diện bất tri tâm(vẽ Cọp chỉ vẽ được da, không thể vẽ được xương Cọp. Biết người chỉ biết mặt, khó biết lòng)

Một rừng không thể có hai cọp. (sự kỵ nhau giữa hai người tài giỏi)

Thả cọp về rừng. (tạo điều kiện môi trường thuận cho kẻ dữ hoạt động)

Họa hổ bất thành. (làm việc lớn mà không xong).

Hổ vằn ngoài da, người vằn trong bụng (lòng dạ con người thì khó biết.)

Mãnh hổ khôn địch quần hồ. (cọp có dữ cũng không chống nổi bầy cáo)

Hổ lạc bình dương bị khuyển khi. ( Cọp xuống đất bằng, ra khỏi rừng núi thì bị chó khinh bỉ. Ý nói anh hùng hết thời, sa cơ thất thế bị bọn tiểu nhân coi thường)

Cọp ngã lắm kẻ cầm dao. (lợi dụng khi người hùng thất thế thì tiểu nhân lấn tới ăn có).

Điệu hổ ly sơn. (cọp ở núi, muốn đánh thì phải dụ cho hổ xuống núi mới đánh được)

Ki cóp cho cọp nó ăn. (dành dụm tằn tiện cho lắm rồi cũng bị con cọp (cái) nó ăn hết)

Dương cốt hổ bì. (Xương dê, da cọp - mạo danh người mạnh để dọa kẻ yếu)

 

Ca Dao

Những ngày đầu Nam Tiến, người dân khai khẩn đất hoang vùng Đồng nai, Biên Hòa bây giờ đã phải thốt lên:

Đồng nai xứ sở lạ lùng,
Dưới sông sấu lội, trên bờ Cọp um
 

Để diễn tả chuyện nhỏ xé to:

Mèo tha miếng thịt xôn xao
Hùm tha con lợn thì nào thấy chi

 

Mèo tha thịt mỡ thì la
Kễnh tha con lợn cả nhà im hơi.

 

Đây là lời thề thốt của chàng trai gởi đến người mình thương:

Miễn cho mở miệng em ừ
Anh chẳng từ gian khổ
Dẫu lên non tróc hổ
Hay xuống biển nã rồng
Anh đây cũng chẳng tiếc công
Mong sao cho đặng tấm lòng em thương
 

Và để nàng tin mình hơn:

Nếu em còn ngại,
Qua thề lại cho em tường
Đứa nào được Tấn quên Tần
Xuống sông cọp bắt, lên rừng sấu tha!
 
Trời sinh hùm chẳng có vây
Hùm mà có cánh hùm bay lên trời
 
Một năm là mấy tháng xuân
Một ngày là mấy giờ Dần sớm mai 
 
Con cọp mắc cạn dưới sông
Con thỏ trông thấy chổng mông lên gào
Giọng thấp rồi lại giọng cao
Gào lâu mỏi miệng thỏ vào nằm queo
Bao giờ chuột đến với mèo
Cóc theo bắt bướm vịt trèo ngọn cau
Thì ta đây mới hết thảm sầu
Tuổi Dần con cọp chỉn ghê
Bắt người ăn thịt tha về non cao
Tuổi Dần con cọp gớm ghê
Bắt người móc họng đem về non cao
Rừng xanh con cọp nó gầm
Hỡi cô chồng đánh la rầm xóm kia
Đầu đuôi bởi tại chuyện chi
Hay là bởi chuyện o mi ve ông lái mành
 

Để ví thân phận của người con gái khi phải lấy ông chồng lớn tuổi hơn mình nhiều:

Con gái lấy phải chồng già
Cầm bằng con lợn cọp tha vào rừng
 

Lời than thở của nàng thiếu nữ khi đặt tình yêu không đúng chổ:

Họa hổ họa bì nan họa cốt,
Tri nhân tri diện bất tri tâm,
May không chút nữa em lầm,
Khoai lang khô xắt lát, tưởng nhân sâm bên Tàu.
 

Để diễn tả vùng đất cuối miền đất nước thời đầu của những ngày mở đất phương nam:

Cà Mau là xứ quê mùa
Muỗi bằng gà mái, cọp tùa bằng trâu
Chớ thấy hùm ngủ vuốt râu
Hùm mà thức dậy, đầu lâu không còn.
 
Làm vầy đã thảm chưa Trời !
Cọp kêu ba tiếng không sợ, sợ người đời mưu thâm
 
Cọp rừng lạc xuống ruộng sâu
Bị bầy chó cỏ thi nhau sủa ầm.

 

Người khôn thất trí cũng khờ
Ba mươi đời cọp dữ sa cơ cũng hèn.

 

Lời than thân trách phận của chàng trai nghèo hèn:

Cha mẹ em vội tham vàng
Hang hùm lại ngỡ hang vàng gả con.

 

Số phận người con gái khi lấy chồng:

Con gái lấy phải chồng già
Cũng bằng con lợn cọp tha vào rừng.
Con gái mà lấy chồng quan
Nhược bằng để hổ nó mang lên rừng.
Con gái mà lấy chồng xa
Cũng như heo nái cọp tha về rừng.
 
Ngó lên đám mía xanh um
Mụ gia như hùm, ai dám làm dâu.
 
Dạy con, con chẳng nghe lời
Con nghe ông kễnh, đi đời nhà con.

 

Phạm Văn Thế (MS2)