LỜI PHI LỘ: Tôi ra trường Cao Đẳng NLS Bảo Lộc, Lâm Đồng năm 1959 và được bổ nhiệm về Nha Mục Súc Saigon. Vào thời đó có chương trình viện trợ Mỹ cho nông nghiệp được gọi là "CHƯƠNG TRÌNH BẮP HEO". Chương trình nầy được cơ quan viện trợ Hoa Kỳ USAID tài trợ heo con được mua của các trại heo vùng Midwest và bắp thặng dư của các trang trại. Viện trợ này được tính vào gói viện trợ cho chánh quyền VNCH. Tôi được cử đi tỉnh Quảng Trị - tỉnh tuyến đầu ở Miền Trung giáp với tỉnh Quảng Bình miền Bắc Việt nam. Lúc đó, theo hiệp định GENEVE 1954 lấy vỉ tuyến 17 làm ranh giới và sông BẾN HẢI cũng như cầu HIỀN LƯƠNG nằm đúng vị trí nầy. Tôi đi Quảng Trị không phải do tôi lựa chọn mà vì không ai muốn đi cả. Hơn nữa tôi cũng có chút máu phiêu lưu, muốn sống và cảm nghĩ của người dân một nước đã một lần phân chia. Ngày xưa năm 1570-1786 Trịnh Nguyễn Phân Tranh và sông Gianh ở Quảng Trị là ranh giới Đàng Trong thuộc Chúa Nguyễn và Đàng Ngoài thuộc Chúa Trịnh. Ở Quảng Trị hơn một năm, tôi có dịp đến sông Bến Hải và cầu Hiền Lương nhiều lần. Tôi xin ghi lại cảm xúc của tôi lúc đó và khi trở lại thăm nơi này sau năm mươi năm.
BẾN HẢI, CẦU HIỀN LƯƠNG
BẾN HẢI, CẦU HIỀN LƯƠNG
Quảng Trị một buổi chiều tà
Dòng sông Bến Hải chảy ra cửa Tùng
Cầu Hiền Lương đứng lạnh lùng
Là nhịp cầu nhưng hai vùng cách chia
Bờ Nam này, Bờ Bắc kia
Nhịp cầu thì một, cây cầu thì chia
Nửa là Bắc, nửa là Nam
Cầu đau buồn biết thở than cùng ai
Chiều xuống cánh nhạn tung bay
Lững lờ về chốn thôn đoài xa xôi
Lục bình lặng lẽ nổi trôi
Chập chùng theo sóng ra khơi ngút ngàn
Bên bờ không nhà không làng
Cỏ lau vàng úa hàng hàng ngả nghiêng
Cảnh vật hoang tàn lặng yên
Trách ai đã chia cách hai miền Việt Nam
Gia đình ly tán gian nan
Kẻ Nam người Bắc vô vàn xót xa
Thống khổ này ai gây ra?
Phải chăng những nước thứ ba bạo tàn
Tranh dành quyền lực thế gian
Mặc ai khốn khổ ly tan
Mình được hưởng lợi giàu sang đủ rồi
x x
x
Bốn mươi năm tôi trở về
Thăm lại Bến Hải, thăm cầu Hiền Lương
Cầu còn đó với gió sương
Chịu nhiều đau đớn chiến trường năm xưa
Đầu cầu cỏ mọc lưa thưa
Màu sơn xanh, vàng vẫn chưa phai mờ
Nhịp cầu một dãy nối liền
Không chia như trước hai miền Bắc Nam
Hai bên cầu nhiều quán hàng
Kẻ mua, người bán rộn ràng đông vui
Khác với ngày xưa tiêu điều
Chiến tranh chết chóc khắp miền gần xa
Nay cầu không người lại qua
Cầu mới rộng rãi không xa chút nào
Người đi, xe cộ ồn ào
Kể ra miền Bắc, người vào phía Nam
Nắng chiều ngã xuống xóm làng
Dòng sông Bến Hải nhẹ nhàng trôi qua
Lòng tôi cảm thấy thăng hoa
Nước non thống nhứt, nhà nhà yên vui.
Đầu Xuân 2026
Indianapolis, Indiana
HUỲNH-KIM-NGỌC
HUỲNH-KIM-NGỌC
